Survival of the fittest op het Franse platteland

Zo met het naderen van de jaarwisseling is het ook voor mij onvermijdelijk terug te blikken op het afgelopen jaar maar ook de afgelopen jaren. Jaren waarin er veel is gebeurd en veranderd. Bijvoorbeeld onze woon en werkomstandigheden zijn behoorlijk veranderd maar ook mijn geloof in de maakbaarheid van het leven is in der loop der jaren in een ander daglicht komen te staan.

De eerste avond in ons nieuwe huis bracht ik door met gemengde gevoelens. Ik stonk na een dag hard werken niet alleen naar zweet maar ook naar koeienpoep en er hing na een urenlang verblijf in de melkput een zweem van de geur van rauwe melk om mij heen. De douche die ik vervolgens nam werd na één minuut ijzig koud. Wegens gebrek aan zuurstof in het douchehok sloeg de geiser af. Nog jaren zouden wij moeten kiezen tussen of één minuut warm douchen of douchen met de deuren en ramen wagenwijd open. Ook wanneer het buiten vroor.

Daarnaast was ons nieuwe onderdak meer dan honderd jaar oud en bouwkundig gezien meer dan een drama. Ongeïsoleerd, vochtig, verwarmd met twee stof en as producerende houtkachels en het stonk er naar rook en schimmel. Als voormalig bouwfysisch adviseur sprongen de tranen in mijn ogen en niet alleen vanwege de rokerige lucht. Had ik hiervoor mijn carrière als bouwkundige en al mijn vrienden en familie in Nederland achter gelaten?

Heel eventjes liet ik dit moment van zwakte toe en raapte vervolgens al het kleine beetje moed dat ik nog had bij elkaar om te besluiten de komende jaren iets te maken van deze woonomstandigheden en de boerderij. Ik had immers zelf gekozen voor deze situatie, moest niet klagen en mijn verantwoordelijkheid nemen. Volgens het principe van 'survival of the fittest' zou ik door hard werken en goed mijn best doen het mooie maar ruige bestaan op het Franse platteland wel overleven.

Zo zorgden we door hard werken en lange dagen maken dat er hier in huis leefbaar werd en op het bedrijf veel veranderde. Iets waar ik een beetje trots op ben maar vooral dankbaar. Want uit onverwachte en ongevraagde hoeken werd er hulp aangeboden door vrienden, collega's en familie in de vorm van tegeltjes plakken, schilderen, hout kloven, mestschuiven, afrasteren, was opvouwen, koeien drijven, het bereiden van een maaltijd of gewoon een goed gesprek (dat niet over koien of trekkers ging). Ook kwam al snel de pachtheer langs voor een goed gesprek. Hij stelde voor het land dat we van hem pachtten voor een aanlokkelijke prijs aan ons te verkopen. En weer niet veel later kwam een nieuwe buurman langs die een deel van het zojuist gekochte land weer voor een wederom aantrekkelijk bedrag wilde opkopen. Zulke dingen heb je niet in de hand en het enige wat je dan kunt doen is dankbaar zijn. (En realiseren dat in deze wereld hard werken niet wordt beloond maar notarisbezoekjes wel.)

Maar er gebeurde ook allerlei onverwachte dingen waar ik minder dankbaar voor kon zijn. Op een melkveehouderij leek het bestaan meer door de grillen van de natuur te worden beïnvloed dan dat ik me ooit tijdens mijn schijnbaar veilige en min of meer voorspelbare stadse leven had kunnen voorstellen. Van het dichtbij de natuur staan had ik in ieder geval een romantischer beeld dan de vaak harde realiteit. Hevige sneeuwval (twee dagen geen stroom), strenge vorst (vanwege bevroren waterleidingen wekenlang een groot deel van veestapel van water voorzien met emmers), heftige regenval (waardoor een groot deel van de zojuist ingezaaide mais werd weggevaagd), aaltjes en kraaien die jonge maisplantjes opvraten, kleine torretjes die de graanvoorraad ongemerkt in het stof deden opgaan, en 38 stierkalfjes op 55 geboren kalveren, en meer van dit soort romantische natuurverschijnselen, gaven ons het gevoel regelmatig achter de feiten aan te lopen.

Het enige wat ik dan kon doen was even flink te balen, proberen te leren van de lessen die de natuur ons gaf en wanneer er niets te leren viel het gebeurde gewoon te accepteren. Aanpassen aan de situatie. Hetgeen wat Darwin waarschijnlijk ècht bedoelde met ‘survival of the fittest’.

Het leven op de boerderij bleek een grote oefening in het aanpassen aan de omstandigheden die elk moment anders kunnen zijn. Neem je je voor een middagje de administratie bij te werken, ben je vervolgens de hele middag ontsnapte vaarzen weer binnen de afrastering te drijven. Of assisteer je ‘s avonds onverwacht bij de bevalling van een kalf terwijl je eigenlijk de opening van het schooljaar had moeten bijwonen. Wil je een nacht doorslapen belt de melkrobot dat hij wegens een stroomstoring persoonlijke aandacht nodig heeft. Farmlife's what happens when you're busy making other plans.

En omdat ik er meer bewust van ben geworden dat de situatie elk moment kan veranderen, probeer ik meer aandacht te hebben voor de gewone alledaagse kleine dingen. Waarderen dat er na 17 stierkalveren op een rij eindelijk weer eens een vaarskalf wordt geboren, genieten van koning winter die de omgeving verandert in een sprookjesachtig winterlandschap en verwonderen om een zoon die in het pech hebben met de trekker een speciale dag ziet. (Alleen op speciale dagen mag hij namelijk een glaasje frisdrank.)

Bovenstaande betekent natuurlijk niet dat ik nu alles maar passief over me heen laat komen. Er worden nog steeds plannen voor de toekomst gemaakt maar ik probeer meer toegevend te zijn wanneer het leven niet volgens plan gaat. Probeer beter onderscheid te maken tussen waar ik wel invloed op heb en wat buiten mijn vermogen ligt. Maar ik probeer vooral dankbaar te zijn. Dankbaar voor het mooie maar soms ruige leven op het Franse platteland maar vooral dankbaar voor iedereen die ons heeft geholpen en die ons na tien jaar nog niet is vergeten door ons te verblijden met een bezoek, kaartje, mailtje of andere vorm van berichtgeving.

De beste wensen en maak er wat van in 2015!

Blessuretijd

Afgelopen zomer raakte ik helaas geblesseerd aan mijn schouder. Ik stapte in de auto en in een onoplettende bui stootte ik mijn schouder tegen de punt van de autodeur. Ik wist dat je van zwemmen, hooischeppen en mestschuiven brede schouders krijgt maar dat dit tijdens een onbewaakt moment tot zoveel pijn zou kunnen leiden, had ik niet kunnen voorstellen. Een overall aantrekken werd een pijnlijke bezigheid, haren wassen lukte niet meer en zelfs ’s nachts kon ik geen positie vinden waarbij ik mijn schouder niet voelde bonzen. Ook niet wanneer ik diep in de nacht uiteindelijk in een onrustige slaap viel en ik reuze grote punten van autodeuren in mijn schouder voelde prikken.

Daarnaast droomde ik ook nog eens van onze koeien want die waren de laatste tijd helaas ook al niet in vorm. Dit uitte zich niet in zieke koeien maar in een hoog celgetal in de melk, wat duidt op een verlaagde weerstand van de gezondheid van de koeien. Nader onderzoek wees uit dat er koeien besmet waren met een zeer besmettelijke Staphylococcus Aureus bacterie. Een bacterie die voornamelijk tijdens het melken wordt overgedragen op andere koeien. Op dat moment is het dan niet zo handig dat je maar één apparaat (melkrobot) hebt die alle koeien melkt. Al snel waren er erg veel koeien met een hoog celgetal en dus een lage weerstand en die een slechte kwaliteit melk leverden.

Deze periode raakte ik niet alleen lichamelijk maar ook nog eens mentaal geblesseerd. Ongemerkt doorliep ik een proces van blessure- en traumaverwerking:

Ontkenning:

Na de botsing met de autodeur nam ik mij voor een weekje rust te nemen. Niet naar het zwembad gaan en het dagelijks werk zoveel mogelijk met mijn linkerarm doen. Daarna zou ik mijn zwemritme weer oppakken, weer proberen persoonlijke records te verbreken en twee weken later bij mijn broer in Zwitserland uitgerust het Lac de Neuchatel overzwemmen.

De koeien die een slechte melkkwaliteit leverden, werden wat eerder droog gezet dan gepland (=met zwangerschapsverlof gestuurd) en het probleem zou zo zijn opgelost.

Woede:

Niets van dit alles dus. Nadat ik een weekje had gerust en nog steeds pijn had in mijn schouder, moest en zou ik een duik maken in het zwembad. Anders zou mijn conditie er onder lijden en het maanden duren voordat ik weer in vorm was. Die pijn zou ik wel wegzwemmen. Die pijn ging inderdaad weg maar maakte plaats voor een nog veel heviger pijn. Stom! Ik werd boos op mij lichaam: Mijn slappe lichaam die me weer eens in de steek liet en de pijn in de schouder die veel te langzaam minder werd.

Ook had ik er spijt van dat we de oude melkstal hadden verkocht en vond ik de investering in de melkrobot maar een grote vergissing: de lijst met koeien die slechte melk leverden werd alleen maar langer en langer. Ondanks dat we nog een paar koeien droogzetten, zelfs een paar koeien verkochten, het ontsmettingsmiddel van de robot veranderden, de koeien probeerden nog langer buiten te houden en we nog vaker de ligboxen van de koeien schoonmaakten. Het leek allemaal tot niets te leiden en ik dacht stiekem aan een leven na ‘boerin in Frankrijk’.

Onderhandelen

Ach, dat Lac in Zwitserland zou er voorlopig wel blijven liggen en ik zou het meer ook volgend jaar of het jaar erna kunnen overzwemmen. Gelukkig kon ik nog wel fietsen en wanneer ik het zwemmen over een maand of twee maanden weer zou hervatten zouden 40 baantjes in plaats van minimaal 80 baantjes per training zwemmen ook wel voldoende zijn.

Tja, die koeien. Beter rigoureus het probleem aanpakken dan blijven aanmodderen werd het motto. De lange lijst met koeien die slechte melk gaven werd ingekort door deze koeien rigoureus te verkopen of droog te zetten. Hierdoor melkten we bijna twintig koeien minder dan twee maanden eerder.

Depressie

Van fietsen wanneer je eigenlijk wilt zwemmen, wordt je niet gelukkig, ook al doe je nog zo je best. En wanneer zoonlief zwemles heeft, is het erg moeilijk niet verbitterd en gefrustreerd aan de kant te zitten. Ik zie zelfs mensen met het meest onsportieve lichaam baantjes trekken terwijl ik als een muurbloempje aan de kant zit.

Wanneer wij het minst aantal koeien ooit melken, lijkt de melkprijs zijn toppunt te bereiken. Als toetje krijgen we ook nog eens een brief of we niet snel wat aan de kwaliteit van onze melk willen doen omdat deze anders niet meer mag worden afgenomen. Elke ochtend ren ik naar de computer om te kijken of de kwaliteit al beter wordt. Soms lijkt er verbetering te zijn, maar meestal blijven de cijfers in het rood staan.

Het liefst zou ik me willen terugtrekken, geen telefoon meer willen opnemen, geen mail checken, geen blogs schrijven en even met niemand iets te maken willen hebben. Maar het is zomervakantie en dus hebben we veel gasten. Gasten die enthousiast van alles willen weten over de koeien en de nieuwe melkrobot. Gelukkig willen ze ook wandelen, kampvuurtjes maken en voor andere aangename afleiding zorgen.

Acceptatie

Ok, ik ben 40-plus. Herstellen gaat minder snel dan voorheen en er bestaat meer in het leven dan baantjes trekken in het zwembad. Mijn verwaarloosde gitaar krijgt weer de nodige aandacht, het stapeltje ongelezen boeken begint te slinken en Rocco kan uiteindelijk foutloos poëzie reciteren in de klas.

En een kleinere veestapel heeft ook zo zijn voordelen: minder voeren maar vooral minder ligboxen schoon te maken en minder mest te schuiven. En de melkrobot heeft ook voordelen. Af en toe kan ik een half uurtje later opstaan en fysiek is het dagelijkse werk veel lichter geworden.

Wanneer je in een dip zit kan het alleen maar beter gaan zodat nu bijna vijf maanden later de melkkwaliteit weer beter wordt, we weer dezelfde hoeveelheid koeien melken als een jaar geleden (na een periode van heel veel afkalvingen) en ik langzaamaan weer baantjes trek in het zwembad.

Het lijkt wel een oosterse wijsheid maar na vijf maanden telkens weer te snel hopen op verbetering weet ik het zeker:

'De snelste weg naar herstel is geduld.'

Zo nu snel even dit blog plaatsen en me weer inschrijven bij de zwemclub…

Tien geboden voor de teelt van een grote, groene, sterke en nuttige plant

Er is niet veel wat ik mis uit Nederland sinds ik in Frankrijk woon. Behalve pindakaas, hagelslag en satésaus kan ik weinig dingen bedenken die in Frankrijk echt niet te verkrijgen zijn. Mondialisatie heeft wat dat betreft zijn voordelen. Behalve voor wat betreft de prijs, lijken Franse winkels inhoudelijk erg veel op die in Nederland. Er is echter één product wat je niet in een Franse winkel zult aantreffen en wat ik, als echte Hollandse, erg mis: een groene, grote, sterke en nuttige plant die zowel gesneden als gedroogd niet te verkrijgen is in Franse winkels. Waarom is mij een raadsel maar dit onvoldongen feit heeft mij enkele jaren geleden gedwongen tot thuisteelt van deze plant.

Vlak naast ons huis hebben wij een plekje van ongeveer vijf bij tien meter waar ik dacht wel eventjes deze plant te kunnen telen. Omdat de opbrengst van vijftig vierkante meter van mijn geliefde plant wel erg veel zou zijn voor persoonlijk gebruik, besloot ik er een groentetuintje van te maken waar ook sla, bonen, tomaten en dergelijke moesten gaan groeien. Een tuintje waarvan we met heel onze familie heel het jaar door zouden kunnen genieten.

En omdat volgens vele mediaberichten het nuttigen van voedsel tegenwoordig een levensgevaarlijke kwestie is geworden, alles natuurlijk op verantwoorde biologische wijze geteeld: dus zonder bestrijdingsmiddelen en kunstmest. Want, zolang je het voedselprobleem niet integraal beschouwt, schijnt alles wat biologisch is van nature lekkerder, gezonder en beter voor het milieu te zijn.

Naar aanleiding van mijn jarenlange ervaring met tuinieren, ben ik tot de volgende tien geboden gekomen voor het telen van grote, groene, sterke en nuttige planten.

1.      Een goed begin is het driedubbele werk: Wie zegt dat dit het halve werk is heeft nog nooit getuinierd. Want wie zoals ik in het begin enthousiast het onkruid te verwijdert door het tuintje geheel grondig om te ploegen, haalt allerlei ongewenste zaadjes omhoog die bij het naderbij komende zonlicht razendsnel ontkiemen. De komende maanden bestaat hierdoor voornamelijk uit het verwijderen van onkruid. Ploeg dus alleen wanneer dit echt niet anders kan.

2.      Tijd in de tuin is nooit verloren tijd: In tegenstelling tot onkruid, hebben de door jouzelf gezaaide zaadjes weken nodig om tot ontkieming te komen. Wees geduldig en benut de in jou ogen verloren tijd met het wieden van onkruid.

3.      Onkruid groeit overal en is een meester in survival techieken: In het begin wordt komt er van alles op in je tuintje. De grote vraag is dan hoe je de kiemplantjes van onkruid onderscheid van die van cultuur plantjes. Dit is heel eenvoudig: onkruid groeit overal behalve in rijtjes.

4.      Trek alleen aan plantjes met sterke wortels: Trek onkruid met wortel en al uit de grond om te voorkomen dat het een dag later weer op dezelfde plek of op een andere plek omhoog schiet. Dit is niet eenvoudig want onkruid is altijd zeer goed geworteld. Wanneer het onkruid trekken wel erg makkelijk gaat heb je te maken met cultuurplantjes.

5.      If you can't eat it, beat it: Dit is het motto van de stroming wildplukkers die gelooft dat onkruid een verzinsel is van de mens en bijna alles wat groeit eetbaar of nuttig is. Hier ben ik het mee eens met uitzondering van: paardenbloem, klaver, distel, kweekgras, zevenblad, duizendblad, brandnetel, winde, zuring, ganzenvoet, speenkruid, madeliefje, heermoes, kleefkruid en ja zelfs braamstruiken!

6.      Een tuin heeft veel water nodig: Voornamelijk in de vorm van zweetdruppels.

7.      Zaai minstens drie zaadjes per plantje: Wanneer je na een aantal maanden denkt het onkruid de baas te zijn, liggen de volgende gevaren op de loer: het weer (hier in Frankrijk voornamelijk hitte, droogte, hagel, storm, onweer) en ongedierte. Het is mij meerdere malen overkomen dat een plantje in een nacht omver werd gegeten door slakken of werd bezet door een kolonie rupsen. Ook ongedierte als kippen, honden, katten, kleine kinderen met ballen en pappa's met maat 45 kunnen voor ongewenste verassingen zorgen. Zaai dus per plantje één zaadje voor het weer, één voor het ongedierte en met een beetje geluk één voor eigen gebruik.

8.      De aanleg van een tuin heeft verbeeldingskracht en geloof in de toekomst nodig: Spreekt voor zich. Verdere toelichting niet nodig.

  

9.      Er zijn geen tuin mislukkingen, alleen experimenten: Wanneer je vindt dat er toch iets is mislukt, besef dan dat je meer van fouten leert dan van succes.

10.  Zorg voor een goede relatie met je zus: Omdat mijn groentetuintje één groot experiment is waarin voornamelijk met het opkweken van mijn lievelings plantje wel eens wat mis gaat, is het van belang dat ik een goede relatie met mijn zus onderhoud.  Zij begrijpt mij als geen ander en is in nood altijd bereid wat stekjes Frankrijk in te voeren zodat ik weer zorgeloos het jaar door zal komen. Via één van haar connecties laadt ze dan de achterbank van haar autootje vol en tuft ze naar Frankrijk. Niet geheel zonder risico's natuurlijk. Soms krijgt ze pech met haar autootje en moet ze dagen wachten op een reparatie. En soms wordt ze aangehouden door de gendarmerie. Of ze wil uitleggen wat voor plantjes dat zijn op haar achterbank? Boerenkool natuurlijk! Een grote, groene, sterke plant die vanwege het hoge vitamine C gehalte erg nuttig kan zijn om de winter door te komen.