Op een mooie zonnige
nazomermiddag lag Belle te herkauwen in de koele schaduw van de eeuwenoude
eikenboom, midden in een kruidige weide omgeven door de zacht glooiende beboste
heuvels van het lieflijke Frankrijk. Het was een mooie plek waar ook haar
(over)grootmoeders het leven hadden overdacht na een lange dag hard grazen. Het
leven van een koe was mooi en dankbaar. Ze behoorde tot een van de weinige
diersoorten die in staat zijn voor de mens onverteerbaar gras om te zetten in
melk en vlees. Ze kon niet alleen gras omzetten in nuttige eiwitten voor de
mens maar ook plantaardig restmateriaal, zoals bierborstel, schroten van soja,
koolzaad, katoen, etc. Dankzij de bacteriën in haar magen wist de koe deze voor
de mens nutteloze planten(resten) om te zetten in hoogwaardig voedsel. Voordat hipsters het begrip omarmden deden koeien al aan upcyclen.
Sinds een groot deel van de
mensheid zich aan de koe had aangepast door melk te gaan verteren, hadden
koeien geen zorgen meer over de dreiging van roofdieren of parasieten,
hongersnood tijdens droge periodes of onderdak tijdens noodweer. Het leven van
een koe was mooi en zorgeloos en Belle boerde tevreden nog eens haar maaltijd
van die ochtend op.
|
 | | tevreden koeien in Franse weide |
|
|
Koe is klimaatkiller
Haar rust werd echter bruut
verstoord toen Tulipe verontrust aan kwam klossen. Wat ze nu toch weer had
opgevangen van het gesprek tussen de boer en de boerin, die dag en nacht voor
hen klaar stonden, en een goede vriend van hen. Die vriend legde uit waarom hij
sinds kort veganistisch was geworden. Hij was geïnspireerd geraakt door
succesvolle films over fout vlees als Cowspiracy, Dairy is Scary en Meat the
thruth waar bij de première politici kwamen voorrijden met een Hummer om aan te
tonen dat auto’s minder schadelijk zijn voor het klimaat dan koeien. Daarnaast
bereiden steeds meer kantines vegetarische menu’s en werd in verschillende
landen zelfs opgeroepen tot vleesloze maandagen om het klimaat te redden
waarbij telkens de koe als grootste boosdoener werd aangewezen.
Hij vertelde dat hij in het
FAO-rapport ‘Livestocks long shadow’ had gelezen dat de veehouderij voor maar
liefst 18 procent bijdraagt aan de wereldwijde uitstoot aan broeikasgassen. Een
bijdrage groter dan de transportsector. Sommige instituten en schrijvers namen
zelfs de (literaire) vrijheid te verkondigen dat het aandeel van de veehouderij
maar liefst 51% was.
Toen Belle dat allemaal hoorde,
vond ze het koeienleven opeens niet zo mooi meer en voelde ze zich een
milieucrimineel die het leven niet waard was en probeerde het boertje dat
opkwam borrelen met alle macht te onderdrukken. Ze kloste helemaal naar het
uiterste puntje van de wei, verborg zich achter een andere dikke eik, in de
hoop dat niemand haar meer kon zien.
Weken later troffen Belle en
Tulipe elkaar weer onder de oude eikenboom. Belle zag er slechter uit dan ooit.
Ze was altijd de mooiste koe van de veestapel geweest maar had nu een doffe
vacht, uitstekende ribben en opgeblazen magen. Ze durfde niet zoveel meer te
eten als anders uit angst dat ze, de voorheen altijd zo opluchtende, boertjes
en scheetjes zou moeten laten.
Tulipe vond het allemaal
moeilijk te bevatten en had een gesprek opgevangen tussen de boer en de boerin,
die ook hun gedachtes hadden bij het verhaal van hun goede vriend. Deze was
inmiddels verder getrokken vloog inmiddels de wereld rond om de wereld te
ontdekken en zichzelf. Gelukkig had hij een vliegtuigmaatschappij gevonden die
veganistische maaltijden aanbood.
Koeien zijn geen auto’s
Van de boer hoorde ze een iets
genuanceerder verhaal dan van de goede vriend. De boer had namelijk een artikel
gelezen waarin stond dat die 18% emissie een foutje was van de FAO en inmiddels
was bijgesteld naar 14% omdat onterecht wel erg veel ontbossing was toegeschreven
aan de veehouderij. Niet alleen veeteelt zorgt voor ontbossing maar ook
mijnbouw, houtwinning en teelt van plantaardige oliën (uit soja en palm) voor
cosmetica en voedingsmiddelen bleken een aanzienlijk aandeel te hebben in de
kap van tropische bossen.
Daarnaast was bij de dieren was
alles meegeteld: van het gas dat nodig is om kunstmest te maken voor het graan
en de soja(schroten) die dieren eten tot de methaan die koeien uitstoten. Bij
de schepen, auto, vrachtwagens en vliegtuigen was alleen de brandstof meegeteld
waarop hun motoren draaien; de klimaatgassen die uitgestoten worden om die
vervoermiddelen te maken (delving van grondstoffen, vervoer daarvan, fabrieken
en onderdelen) en te laten functioneren (wegen, stations, sporen, luchthavens)
bleven buiten beeld. Omdat die ook een aanzienlijke klimaatimpact veroorzaken,
was het een verkeerde vergelijking.
https://news.trust.org/item/20180918083629-d2wf0
Maar toch, bedacht Tulipe,
die 14% totale bijdrage aan de klimaatverandering door directe en indirecte
emissies van de veestapel blijft nog steeds erg veel. En luisterde naar wat de
boerin allemaal had gelezen.
Korte cyclus, geen toevoeging
maar omzet
Want ook de boerin begreep er
niets van. Hoe konden koeien die slechts plantaardig materiaal verwerken nu
bijdragen aan het verhogen van de CO2 concentratie in de atmosfeer? De
emissie van koeien behoorde toch tot een natuurlijke cyclus dat geen CO2 toevoegt?
De CO2 wordt door planten vastgelegd,
opgegeten en weer uitgestoten door mensen en dieren en vervolgens weer
opgenomen door planten. In dit proces wordt geen extra CO2 toegevoegd
aan de atmosfeer. Dit in tegenstelling tot het verbranden van fossiele
brandstoffen waarbij de CO2 concentratie in de atmosfeer wordt
verhoogd.
Dus waar kwam dan die grote
bijdrage van koeien vandaan? In het rapport ‘Tackling climate change through
livestock’ stond dat jaarlijks de veehouderij 7.1 gigaton CO2eq uitstootte
(op een jaarlijks wereldwijd totaal van 49 gigaton CO2eq). Hiervan werd weer 4.6 gigaton CO2eq toegeschreven
aan rundvee. Nog steeds gigaveel.
Methaan
Het antwoord was: Methaan.
Koeien (of eigenlijk de bacteriën in de magen van de koe) produceren tijdens
het verteren van hun voer voornamelijk methaan. Via opboeren en mestopslag komt
dit in de atmosfeer terecht. Methaan is een krachtig broeikasgas, dat het
klimaat maar liefst 28 keer sterker opwarmt dan CO2 (over een periode van 100 jaar). In
berekeningen wordt 1 gram methaan daarom omgerekend naar 28 gram CO2 equivalenten
(CO2eq).
Volgens het rapport ‘Tackling climate change through livestock’ blijkt het
methaangas dat via boeren en winden uit koeien weglekt goed te zijn voor een
kleine helft van de klimaatimpact van de veehouderij (2.2 gigaton CO2eq).
In levenscyclusanalyses is het
aandeel van methaan goed af te lezen en bepalend voor de grote impact van
rundvee producten als vlees, kaas en melk.
Methaan is een broeikasgas dat
verschillende bronnen heeft. Er wordt onderscheid gemaakt tussen methaan
emissie veroorzaakt door menselijk handelen en door natuurlijke processen.
Onder het eerste valt enterische fermentatie (opboeren van methaan door
dieren), mestopslag, vuilnisbelten, methaan dat ontsnapt uit rijstvelden en gasverliezen
bij het winnen van fossiele brandstoffen. De natuurlijke processen waarbij
methaan vrijkomt spelen zich af in moerassen, de tropen, termietenheuvels,
smeltende toendra’s en vulkanische activiteiten.
Volgens berekeningen draagt
methaanuitstoot als gevolg van herkauwen en mestopslag circa 30% bij aan de
totale jaarlijkse methaanuitstoot veroorzaakt door mensen en voor 16% bij aan
de totale jaarlijkse methaanuitstoot (dus inclusief methaanuitstoot van
moerassen, smeltende toendra’s en termieten).
https://iopscience.iop.org/article/10.1088/1748-9326/ab9ed2
Voor kort werd het methaan dat
vrijkwam bij het winnen van fossiele brandstoffen ongeveer gelijk geschat aan
de methaanuitstoot veroorzaakt door landbouw. Een recente studie naar isotopen
in ijskernen doet echter vermoeden dat het aandeel wat vrijkomt bij de winning
van fossiele brandstoffen een stuk hoger ligt: 25-40% hoger dan eerdere
schattingen.
https://www.carbonbrief.org/methane-emissions-from-fossil-fuels-severely-underestimated/amp?__twitter_impression=true
Netto toevoeging methaan door
veehouderij
De vraag die na het lezen van
deze informatie bij de boerin opkwam was hoe groot de bijdrage aan
klimaatverandering als gevolg van methaan opgerispt door koeien nu
daadwerkelijk was. De oorspronkelijke ecosystemen die ze vervingen waren immers
ook bronnen van aanzienlijke methaanemissies.Tijdelijk met water doordrenkte of
overstroomde ongerepte ecosystemen of ecosystemen met een hoge dichtheid van
wilde hoefdieren of termieten kunnen dezelfde hoeveelheid of zelfs meer methaan
per hectare en per jaar hebben uitgestoten dan na landwinning en gebruik. De
netto antropogene methaanuitstoot van bepaalde agro-ecosystemen zou dus nul
kunnen zijn of zelfs een negatieve waarde kunnen aannemen.
Er is bijvoorbeeld een
schatting gemaakt dat in de pre-Europese nederzetting Noord-Amerika de
methaanuitstoot van wilde herkauwers (o.a. bisons, circa 50 miljoen) gelijk was aan 86% van de Noord Amerikaanse
veestapel van vandaag.
https://pdfs.semanticscholar.org/a9a0/8cf4be0b758ac14921e8c27a1a9c9a58a4a3.pdf
 |
| stapel bisonschedels na jacht |
Om het effectieve door de mens
veroorzaakte deel van de emissies van de beheerde ecosystemen te krijgen, zou
eigenlijk de referentie-emissies van de inheemse ecosystemen van vóór de klimaatverandering in mindering moeten worden gebracht op die van de
huidige agro-ecosystemen. Het weglaten van deze correctie leidt tot een
systematische overschatting van het opwarmingspotentieel van de veehouderij (en
een overschatting van het bannen van vlees uit ons dagelijks menu).
https://sinjajevinascience.files.wordpress.com/2020/02/manzano-white-climate.pdf
Kortlevend
De boerin begon het steeds meer
te begrijpen. Doordat koeien enorm veel methaan oprispen dragen ze bij aan het
verhogen van de methaanconcentratie in de atmosfeer en de klimaatverandering.
Maar de effectieve bijdrage van dit methaan aan klimaatverandering ligt
waarschijnlijk lager omdat de oorspronkelijke natuurlijke ecosystemen in het
verleden ook methaan uitstootten.
Toch bleef er nog iets knagen.
Ze had namelijk ook gelezen dat methaan een korte levensduur heeft. Dit in
tegenstelling tot CO2, dat vrijkomt bij verbranding van fossiele
brandstoffen zoals olie, gas en kolen, dat zich voor eeuwen in de atmosfeer
opstapelt. Methaan wordt echter na ongeveer twaalf jaar afgebroken en omgezet
in CO2 (wanneer afkomstig uit de korte cyclus
geen toevoeging). Dit houdt in dat wanneer jaren lang elk jaar eenzelfde
hoeveelheid methaan wordt uitgestoten, door bijvoorbeeld een rundveestapel of
rijstveld, deze methaanuitstoot geen invloed heeft op de verdere
temperatuurstijging (de concentratie methaan verandert niet). Een constante
methaanconcentratie heeft invloed op het temperatuurniveau, zoals een kruik in
een warm bed, maar zorgt niet voor een temperatuurstijging.
Dit in tegenstelling tot de CO2-emissies
die vrijkomen bij het verbranden van diesel door trekkerwerk om mais te zaaien
en te oogsten. Een deel hiervan wordt opgenomen door vegetatie en de oceanen
maar het overschot stapelt zich voor eeuwen op in de atmosfeer (als een dikker
wordende stapel met warme dekens), worden niet afgebroken, en dragen daardoor
bij aan de wereldwijde temperatuurstijging (concentratiestijging van CO2).
Het oog van de boerin viel op
een rapport waarin wordt gesteld dat de
CO2-equivalent metriek, zoals die tot nog toe
wordt toegepast, een verkeerd beeld geeft van de klimaatimpact van
methaanemissies. In huidige rekenmodellen wordt gedaan alsof methaan het
eeuwige leven heeft en zich opstapelt in de atmosfeer. Hierdoor wordt
methaanemissie op de korte termijn onderschat en op lange termijn overschat. In
de studie wordt een nieuwe metriek voorgesteld, GWP*, die zich richt op de
opwarmingseffecten van de verschillende gassen, in plaats van op CO2 equivalenten.
Myles Allen, een van de
onderzoekers van het rapport dat ook betrokken was bij het opstellen van de
IPCC rapporten waarvoor de CO2-equivalent metriek werd bedacht, zegt in een
interview over de nieuwe rekenmethode dat:
“De impact van de
methaanuitstoot op de opwarming van de aarde verkeerd berekend wordt en
vervolgens verkeerd geïnterpreteerd om het vee de schuld te geven van de
klimaatsverandering. Door de huidige rekenmethodiek wordt de olifant in de
kamer van klimaatverandering onderschat: het verbranden van fossiele
brandstoffen.”
"Als we allemaal
vegetarisch worden, maar we doen niets aan de uitstoot van fossiele brandstoffen,
zullen we over vijf jaar in precies dezelfde positie verkeren als voorheen,"
https://www.darigold.com/new-methane-math-could-take-the-heat-off-cows/
Geen hoofdoorzaak maar deel van
de oplossing
Nadat de boerin al die
informatie had bestudeerd verwonderde zich erover hoe het sentiment heeft
kunnen ontstaan dat we van vlees af moeten en gebruik van fossiel slechts
hoeven te minderen terwijl dit juist omgedraaid zou moeten zijn om de
klimaatverandering te stoppen.
Veeteelt als symbool voor de
klimaatstrijd naar voren schuiven, leidt de aandacht alleen maar af van het
echte probleem: het gebruik van fossiele brandstoffen. Deze moeten naar nul om
klimaatverandering te stoppen.
Het reduceren van
methaanemissies via veeteelt is een kans om de opwarming van de aarde te
verminderen en andere emissies te compenseren. Maar het betekent niet dat het
DE oplossing is voor de oorzaak van klimaatverandering, nogmaals: de verbranding van
fossiele brandstoffen.
Toen Belle dit hoorde, vloog
ze, als gevolg van het laten ontsnappen van haar opgehoopte scheten en
boertjes, een gat in de lucht en dwarrelde een rondje door de wei. Wanneer ze
het allemaal goed had begrepen waren zij en haar collega’s niet de hoofdoorzaak
van klimaatverandering en kon ze door betere vertering van gras en
plantenresten bijdragen aan het temperen van de klimaatverandering.
Na deze geruststellende
gedachte ging Belle weer voluit grazen in de wei en lag die avond weer als
vanouds onbezorgd onder haar geliefde eikenboom. Wat was het fijn om een koe te
zijn!
